Zachowek — ile wynosi, komu przysługuje i jak go dochodzić
Zachowek to nie udział w spadku, tylko roszczenie pieniężne. Dlatego osoba pominięta w testamencie nie staje się współwłaścicielem mieszkania — może natomiast żądać zapłaty od spadkobierców albo obdarowanych.
9 min czytania · aktualizacja 2026-01-10 · redakcja Navemori
Najważniejsze w skrócie
- —Zachowek to połowa udziału ustawowego, a dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy — dwie trzecie.
- —Do substratu dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę.
- —Rodzeństwo nie ma prawa do zachowku.
- —Roszczenie przedawnia się co do zasady po pięciu latach od ogłoszenia testamentu.
Kto może żądać zachowku
Uprawnieni to zstępni, małżonek i rodzice — o ile dziedziczyliby z ustawy. Osoba wydziedziczona ze wskazaniem ustawowej przyczyny oraz osoba, która spadek odrzuciła, prawa do zachowku nie ma.
Jak policzyć kwotę
Ustal udział ustawowy, pomnóż przez 1/2 albo 2/3, a następnie przez substrat zachowku. Substrat to majątek spadkowy powiększony o doliczane darowizny i pomniejszony o długi spadkowe.
Przykład: majątek 600 000 zł, dwoje dzieci, testament w całości dla jednego. Udział ustawowy pominiętego to 300 000 zł, zachowek dla osoby dorosłej i zdolnej do pracy to 150 000 zł.
Darowizny sprzed lat
Mieszkanie przepisane dziecku za życia zwykle wejdzie do wyliczenia. Darowizny dla osób obcych dolicza się zasadniczo z ostatnich dziesięciu lat przed śmiercią. To najczęstsze źródło sporów, bo wartość liczy się według stanu z chwili darowizny i cen aktualnych.
Jak dochodzić zapłaty
Zacznij od pisemnego wezwania do zapłaty z wyliczeniem i terminem. Jeżeli nie ma reakcji, pozostaje pozew — opłata sądowa to co do zasady 5 procent wartości roszczenia. Sąd może rozłożyć zapłatę na raty, a w wyjątkowych sytuacjach obniżyć zachowek.
Zrób następny krok
Odhaczaj sprawy w interaktywnej liście, policz budżet ceremonii albo poproś o oferty firm z Twojej okolicy. Wszystko bezpłatnie.
Częste pytania
Czy zachowek płaci się od razu?+
Roszczenie jest wymagalne po wezwaniu do zapłaty. W praktyce strony często ustalają raty albo spłatę po sprzedaży nieruchomości.
Czy od zachowku płaci się podatek?+
Tak, podlega podatkowi od spadków i darowizn, ale najbliższa rodzina korzysta ze zwolnienia po zgłoszeniu w ustawowym terminie.
Czy można zrzec się zachowku za życia spadkodawcy?+
Można zawrzeć u notariusza umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, która co do zasady obejmuje również prawo do zachowku.
Materiał informacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy i stawki sprawdzaliśmy 2026-01-10.